Hoài niệm siêu thị Metro và câu chuyện thích nghi trong thị trường bán lẻ Việt

“Hồi xưa không có thẻ không được vô”, “Mỗi khi muốn đi siêu thị này phải mượn thẻ hàng xóm..”, “Mình không được vô vì thiếu một tuổi”,... Chỉ từ một bức ảnh màu xưa cũ chụp lại mặt tiền siêu thị Metro, ký ức của những người thuộc thế hệ 7x, 8x dường như sống lại sinh động và đầy hoài niệm. Một thời không phải ai cũng có thể bước vào, mua được hàng ở chuỗi siêu thị hiện đại đầu tiên tại Việt Nam này.

Từng có một siêu thị không phải ai cũng vào mua được

Trong bối cảnh đầu những năm 2000, khi khái niệm siêu thị hiện đại vẫn còn mới mẻ với phần đông người Việt, Metro Cash & Carry xuất hiện như một sự chuẩn mực và khác biệt.

Ngay từ tên gọi, người ta đã có thể hình dung Metro là mô hình bán sỉ trả bằng tiền mặt (Cash & Carry). Hình thức này phổ biến ở Châu Âu nhưng hoàn toàn xa lạ tại Việt Nam bối cảnh đó. Cách bán sỉ khiến Metro vận hành giống một trung tâm phân phối hơn là một không gian mua sắm thông thường. Khách hàng chủ yếu mà họ hướng đến là các doanh nghiệp, nhà hàng, khách sạn, chủ hộ kinh doanh. Việc mua hàng được áp dụng theo quy trình chặt chẽ, kiểm soát bằng những chiếc thẻ đã được đăng ký từ trước.

Trong ký ức của nhiều người, Metro mở ra với một cảm giác rất đặc trưng. Cửa trượt tự động, không khí lạnh toát ập vào đúng nghĩa của một chiếc kho lạnh và ở đó là một thế giới hoàn toàn mới: Những dãy kệ cao quá đầu người, trần cao, đèn trắng, những chiếc xe đẩy hàng xếp hàng dài và hàng hóa được đóng gói với kích thước đại.

“Phải công nhận bán đồ toàn mấy món khổng lồ, túi nước giặt chắc xài cả năm không hết”, chị Nguyễn Thuý Vy để lại bình luận trên bài đăng.

“Thêm cái có thẻ nhưng giới hạn người vào, phải quay trở ra rồi vào thêm một đợt mới đủ nếu gia đình đi nhiều người”, anh Thắng Phạm chia sẻ.

Hay như anh Hiếu Nguyễn hài hước, “Mẹ tôi có thẻ, cả xóm ké.”

Những ký ức được gợi mở và đáp lời rôm rả ấy như một cách để thế hệ cũ nhận ra nhau qua cùng một trải nghiệm.

Sự đa tầng và thích nghi để tồn tại trong thị trường bán lẻ Việt Nam

Như nhiều biểu tượng một thời, những mô hình bán lẻ đời đầu không đứng ngoài các chuyển động của thị trường. Từ sau những thương vụ M&A (mua bán & sáp nhập) trong thập niên 2010, thị trường bán lẻ Việt Nam dần bước sang một vòng quay phát triển mới. Nơi quy mô, tốc độ và cả mức độ cạnh tranh đều được đẩy lên cao. Và thanh toán không tiền mặt trở thành một bình thường mới.

Trong làn sóng đó, thương vụ chuyển nhượng Metro Cash & Carry Việt Nam cho TCC Group (một ông lớn ngành bán lẻ đến từ Thái Lan) năm 2016, với trị giá khoảng 655 triệu euro, được xem là một dấu mốc đáng chú ý. Chuỗi siêu thị chính thức đổi tên thành MM Mega Market Vietnam vào năm 2017.

Đại diện TCC Group từng nhấn mạnh việc mua lại không chỉ nhằm mở rộng thị phần, mà còn để xây dựng một nền tảng phân phối dài hạn tại Đông Nam Á.

Sau chuyển giao, một loạt các điều chỉnh trong mô hình vận hành được thực hiện. Việc bán sỉ khép kín dần nới lỏng để tiếp cận cả người tiêu dùng cá nhân, gia đình. Song song đó, doanh nghiệp tăng cường kết nối với nông dân, hợp tác xã trong nước để xây dựng nguồn cung nội địa, đa dạng danh mục sản phẩm thay vì phụ thuộc phần lớn hàng nhập khẩu như trước.

Chuỗi siêu thị cũng phát triển theo hướng đa kênh và dịch vụ, đồng thời phát triển các nền tảng đặt hàng cho nhóm sỉ lâu đời. Trong khi với khách lẻ, trải nghiệm mua sắm được đơn giản hoá, gần với thói quen tiêu dùng hàng ngày hơn.

Bán lẻ là một trong những ngành tăng trưởng rực rỡ nhất của kinh tế Việt Nam trong vài thập niên trở lại đây, duy trì ổn định ở mức 2 chữ số, ngoại trừ những năm bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh.

Báo cáo mới nhất của Tổng cục Thống kê, trong quý I/2026 tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng ước đạt 1.902,8 nghìn tỷ VND, tăng 10,9% so với cùng kỳ năm ngoái.

Động lực phát triển không chỉ đến từ đời sống người dân đang dần cải thiện đẩy sức mua nội địa tăng, mà còn là sự tham gia ngày càng sâu của các ông lớn ngành bán lẻ trong và ngoài nước.

Những cái tên như AEON hay Lotte mang đến mô hình tiêu dùng hiện đại, trong khi các hệ thống nội địa như Saigon Co.op, WinCommerce hay Bách Hoá Xanh… không ngừng mở rộng để giữ vững thị phần. Cùng với đó, những hệ thống có nguồn gốc từ mô hình bán sỉ như MM Mega Market Vietnam đã từng bước điều chỉnh để thích nghi, tạo thêm một lớp vận hành khác trong thị trường.

Sự hiện diện đồng thời của các chuỗi này tạo nên một thị trường nhiều lớp lang hơn, nơi mà các mô hình khác nhau cùng tồn tại và cạnh tranh một cách sòng phẳng.

Các doanh nghiệp ngoại mang đến mô hình tiêu dùng hiện đại, chú trọng trải nghiệm và không gian mua sắm, vui chơi, ăn uống tích hợp tất cả trong một (all in one). Trong khi các hệ thống nội địa lại phát huy lợi thế am hiểu thị trường, phát triển mạng lưới, len sâu vào khu dân cư với danh mục sản phẩm mang tính đời sống, giá cả linh hoạt, cùng tâm lý người Việt ưu tiên dùng hàng Việt.

Khoảng trống ở giữa hai mô hình này, xuất hiện sự kết hợp mới của những mô hình lai, nơi bán sỉ và bán lẻ cùng tồn tại, phát triển chung trong hệ sinh thái một doanh nghiệp. Điều này phản ánh phần nào nhu cầu đa dạng hơn của cả người mua lẫn những chủ hộ kinh doanh, doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Sự khác biệt về cách tiếp cận này khiến cuộc cạnh tranh trên thị trường bán lẻ không còn dừng lại ở câu chuyện hàng hoá, giá bán hay mô hình hoạt động. Yếu tố quyết định ngày nay nằm ở khả năng thấu hiểu người tiêu dùng, nhạy bén với thị trường và các quyết định mang tính thích nghi với những thay đổi trong hành vi mua sắm. Từ ưu tiên tiện lợi, quan tâm đến nguồn gốc, chất lượng sản phẩm cho đến xu hướng mua sắm đa kênh.

Dịch bệnh Covid-19 là cú hích khiến những thay đổi diễn ra nhanh hơn. Người dùng dịch chuyển dần sang mua sắm online, thanh toán không tiền mặt…

Điều đó buộc các hệ thống bán lẻ phải thích nghi, không chỉ dừng lại ở việc xây dựng điểm bán vật lý mà còn kéo dài trải nghiệm mua sắm cho khách hàng trên nhiều nền tảng online khác nhau.

Những hệ thống thành công không hẳn là những hệ thống lớn nhất hay hiện đại nhất, mà là những hệ thống điều chỉnh đủ nhanh để phù hợp với hành vi tiêu dùng luôn thay đổi.

Hơn hai mươi năm trước, Metro là không gian mà không phải ai cũng dễ dàng bước vào. Nơi tiêu dùng hiện đại được nhìn thấy nhiều hơn là được tham gia. Hai mươi năm sau, Metro chỉ còn là một cái tên trong ký ức, trong những câu chuyện nhắc lại. Thị trường đã đông đúc hơn, người tiêu dùng đã quen thuộc hơn và tiêu chuẩn hiện đại, duy nhất không còn là lợi thế mặc định.

Nguồn: https://cafebiz.vn