Xây dựng chính sách và giải pháp thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam

Hội thảo “Xây dựng chính sách và giải pháp thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam”

Đến dự hội thảo có ông Huỳnh Thành Đạt - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; ông Bùi Hoàng Phương - Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ; ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh và ông Lâm Đình Thắng - Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố.

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Bùi Hoàng Phương - Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KHCN) nhấn mạnh, Việt Nam đang định vị là điểm đến mới và là phần quan trọng trong chuỗi bán dẫn toàn cầu, thu hút nhiều tập đoàn hàng đầu thế giới đến đầu tư.

Thứ trưởng Bộ KH-CN Bùi Hoàng Phương phát biểu tại hội thảo

Với lợi thế cạnh tranh lớn về nguồn nhân lực KHCN và kỹ thuật, Chính phủ Việt Nam đặt tham vọng trở thành trung tâm thu hút và cung cấp nhân lực bán dẫn không chỉ cho thị trường trong nước mà còn cho toàn cầu. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Chính phủ đã ban hành đề án phát triển nguồn nhân lực bán dẫn và đang rà soát, nâng gấp đôi chỉ tiêu từ 50.000 lên 100.000 kỹ sư bán dẫn.

Mặc dù có lợi thế lớn về nhân lực, đặc biệt là lực lượng kỹ sư phần mềm, tuy nhiên, ông Phương cũng nhìn nhận hiện tại vấn đề này vẫn chỉ là lợi thế tiềm năng. Thực tế, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp ngành kỹ thuật làm việc trong công nghiệp bán dẫn chỉ đạt 0,4%, thấp hơn nhiều so với các nước phát triển.

Chiến lược phát triển của Việt Nam tập trung vào chip bán dẫn chuyên dụng và phát triển song hành cùng công nghiệp điện tử, bởi chip bán dẫn là thành phần không thể thiếu để tạo ra các thiết bị điện tử, và nếu Việt Nam không tự chủ được công nghiệp điện tử thì sẽ không có đầu ra cho công nghiệp bán dẫn trong nước.

Trong chuỗi giá trị, các doanh nghiệp trong nước đang tham gia từng bước vào các công đoạn. Tuy nhiên, các doanh nghiệp nước ngoài vẫn chiếm tỷ trọng chi phối. Việt Nam đã thu hút được các tập đoàn hàng đầu thế giới về công đoạn đóng gói và kiểm thử, mở ra cơ hội trở thành trung tâm đóng gói chip bán dẫn của thế giới.

Lĩnh vực thiết kế chip cũng ghi nhận sự tham gia của hơn 50 công ty nước ngoài và đội ngũ khoảng 7.000 kỹ sư trong nước, mặc dù còn hạn chế về khả năng thiết kế tổng thể. Để khắc phục những tồn tại, Chính phủ đã triển khai nhiều giải pháp thúc đẩy. Ban Chỉ đạo Quốc gia về thúc đẩy phát triển công nghiệp bán dẫn đã được thành lập do Thủ tướng làm Trưởng ban.

Lần đầu tiên, các quy định pháp lý về bán dẫn được đưa vào Luật Công nghiệp Công nghệ số đã tạo nền móng pháp lý vững chắc. Đồng thời, nhiều cơ chế ưu đãi đặc biệt đã được ban hành, bao gồm miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, ưu đãi tiền thuê đất, và miễn giấy phép lao động cho nhân lực chất lượng cao.

Bộ KHCN đang khẩn trương thành lập Trung tâm Quốc gia Hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn theo mô hình MPW nhằm giải quyết ngay những điểm nghẽn về chi phí và thời gian sản xuất thử nghiệm chip cho các cá nhân và doanh nghiệp khởi nghiệp. Mục tiêu dài hạn là hướng tới việc xây dựng một nhà máy sản xuất chip trên đất nước, nhằm đạt được sự tự chủ trong công nghệ bán dẫn chiến lược.

Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường phát biểu tại hội thảo

Thay mặt lãnh đạo TP Hồ Chí Minh, ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh đã phát biểu, nhấn mạnh KHCN và đổi mới sáng tạo, trong đó có vi mạch bán dẫn được xác định là "động cơ mới" thúc đẩy kinh tế đất nước. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn 2050, thể hiện khát vọng tự chủ và vươn lên của đất nước.

Đối với TP Hồ Chí Minh hiện đang tận dụng diện mạo mới sau việc sắp xếp quy hoạch, đã kiến tạo nên một hệ sinh thái bán dẫn hội tụ ba yếu tố then chốt. Các yếu tố này, bao gồm: bộ não R&D và Nguồn nhân lực; Trung tâm sản xuất và logistics. Đặc biệt, khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu, với cảng Cái Mép - Thị Vải và sự kết nối trực tiếp với sân bay quốc tế Long Thành, đảm bảo chuỗi cung ứng vật liệu tinh khiết và vận chuyển sản phẩm chip đi toàn cầu với tốc độ nhanh, chi phí tiết kiệm.

"Thành phố cam kết tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho nhà đầu tư, tận dụng các cơ chế đặc thù được Quốc hội trao (Nghị quyết 98) để thiết lập các khu chức năng trong khu thương mại tự do. Thành phố khẳng định sẽ là khách hàng lớn nhất cho sản phẩm chip bán dẫn, đồng thời đảm bảo cung cấp năng lượng ổn định, hạ tầng kết nối số tốt nhất và nâng cao chất lượng sống nhằm thu hút các chuyên gia toàn cầu", ông Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh.

Tại hội thảo, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hồ Chí Minh Lâm Đình Thắng cho biết, đối với chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn, thành phố xác định 4 nhiệm vụ trọng tâm: Nhóm thứ nhất, phát triển nguồn nhân lực theo nhu cầu thực tế như đào tạo ít nhất 9.000 kỹ sư và chuyên gia bán dẫn đến năm 2030, thu hút các chuyên gia, nhà khoa học nước ngoài tham gia giảng dạy và hướng dẫn trực tiếp - đây sẽ là cách nhanh nhất để nâng cao chất lượng

Nhóm thứ hai, phát triển hệ sinh thái sản phẩm, lựa chọn sản phẩm có lợi thế như chip chuyên dụng (specialized chips) trong các lĩnh vực mà thành phố có nhu cầu thực tế: Chip IoT, chip AI, chip cho các ứng dụng quản lý đô thị thông minh.

Nhóm thứ ba, làm chủ công nghệ lõi thông qua R&D chuyên sâu thông qua liên kết chặt chẽ với các viện nghiên cứu quốc tế (Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan) để nâng cấp các trung tâm R&D tại khu công nghệ cao đạt chuẩn quốc tế; khuyến khích nghiên cứu vật liệu bán dẫn thế hệ mới.

Nhóm thứ tư, xây dựng thể chế, cơ chế chính sách phù hợp với bán dẫn như thí điểm (Sandbox) các cơ chế khác thường để giảm bớt rào cản hành chính cho doanh nghiệp bán dẫn; thiết lập các khu thương mại tự do gắn với công nghiệp số; hỗ trợ tuyển dụng chuyên gia nước ngoài một cách linh hoạt, không quá cứng nhắc.

Ông Huỳnh Thành Đạt, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phát biểu tại hội thảo

Ông Huỳnh Thành Đạt, Ủy viên BCH TW Đảng, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, chia sẻ: “Nếu muốn phát triển công nghiệp bán dẫn, Việt Nam không thể đi theo cách làm ngắn hạn hay phong trào, mà phải có một chiến lược bài bản, lâu dài, xác định đúng vị trí của mình trong chuỗi giá trị toàn cầu. Điều quan trọng là lựa chọn những phân khúc mà Việt Nam có lợi thế và có thể tham gia một cách thực chất, bền vững.

Trong đó, nguồn nhân lực chất lượng cao chính là yếu tố then chốt nhưng cũng là điểm nghẽn lớn nhất hiện nay, đòi hỏi sự gắn kết chặt chẽ hơn nữa giữa nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, cùng với việc thu hút các chuyên gia quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài tham gia đào tạo, chuyển giao công nghệ”.

Nhân sự chất lượng cao trong ngành bán dẫn, bao gồm cả người nước ngoài, sẽ được miễn giấy phép lao động và cấp thị thực có thời hạn 5 năm. Áp dụng đồng thời cho vợ hoặc chồng và con dưới 18 tuổi của chuyên gia, đại diện Cục CNTT nhấn mạnh.

Đại diện Sở KH-CN TPHCM đã đưa ra mô hình phát triển “HCM+”, hình thành một cực tăng trưởng mới cho ngành bán dẫn. Mô hình này dựa trên 4 trụ cột: nhân lực, hệ sinh thái, nghiên cứu – phát triển công nghệ lõi và thể chế. Trên cơ sở đó, đề xuất các nhóm chính sách đột phá, trong đó nhấn mạnh hỗ trợ tài chính trực tiếp cho hạ tầng và sản xuất, phát triển thiết kế vi mạch (IC design), công nghiệp phụ trợ và đào tạo – thu hút nhân lực chất lượng cao.

Các vị lãnh đạo xem triển lãm công nghệ trưng bày và giới thiệu các giải pháp phát triển công nghiệp bán dẫn

Một vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Đại diện Công ty cổ phần quốc tế SUN Edu và công ty AMD đã đề xuất mô hình đào tạo theo “đơn đặt hàng doanh nghiệp”, trong đó doanh nghiệp tham gia đồng thiết kế chương trình, tăng cường thực hành và gắn kết chặt chẽ với sản xuất. Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian thích nghi của nhân lực mới, khắc phục tình trạng đào tạo nặng lý thuyết, thiếu kỹ năng thực tiễn.

Việc Thủ tướng ban hành chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn mở ra cơ hội để TP.HCM trở thành một trong những địa bàn trọng điểm triển khai. Sau sắp xếp không gian phát triển giữa TP.HCM - Bình Dương - Bà Rịa - Vũng Tàu, thành phố đang hướng tới mô hình hệ sinh thái bán dẫn vùng. Trong đó, TP.HCM đóng vai trò trung tâm nghiên cứu, thiết kế; Bình Dương tập trung sản xuất, đóng gói, kiểm thử, còn Bà Rịa - Vũng Tàu đảm nhiệm logistics với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải.